Frantz Van Dorpe

Het archief Frantz Van Dorpe (1906-1990)

Dit jaar werd een overeenkomst getroffen waarbij het archief en de bibliotheek van Frantz Van Dorpe overgedragen zijn aan de Stad Sint-Niklaas. Het stadsarchief verwerft en bewaart het volledige persoonsarchief. Dit archief bestaat uit meer dan 18.000 documenten waarvan tot nu, ongeveer de helft geordend zijn in een database en aangevuld met meer dan 3.200 gescande documenten. De persoonlijke bibliotheek van meer dan 5.000 boeken wordt ondergebracht in Bibliotheca Wasiana.
Social media sharing

Het archief beschrijft de historische achtergrond van de families Van Dorpe uit Kortrijk en Janssens de Varebeke (moeder van Frantz) uit Sint-Niklaas, wat een inzicht geeft in het milieu waarin Frantz Van Dorpe (1906-1990) opgroeide en hoe de families het begin van vorige eeuw beleefd hebben (1900 tot 1930). Hierbij is het duidelijk dat de jeugdervaringen van Frantz een grote invloed hebben gehad op zijn verdere leven.

Hij maakte als kind bewust en van nabij de verschrikkingen  en de gevolgen van de Eerste Wereldoorlog mee, was getuige van de zakelijke neergang van zijn familie in Kortrijk en Sint-Niklaas. Heel jong was hij nauw betrokken bij de oprichting van de zijdeweverij van zijn vader, Kozij (1929) te Kortrijk, en de oprichting van de NV Janssens M&L (1928) te Sint-Niklaas. Van 1926 tot 1940 was Frantz Van Dorpe in dienst als afgevaardigde, Chemicus Textiel-kleurstoffen van de G.M.C. (Generale des Matieres Colorantes), de  Belgische dochterfirma van de Duitse Chemiereus I.G.Farben.

Tussen 1932 en 1941 was Frantz lid van het Verdinaso van Joris Van Severen. Reeds vroeg werd hij benoemd als ‘Gouwleider’ voor Brabant, en was hij één van de meest dynamische leden die een grote invloed hadden op de weg die het Verdinaso heeft gevolgd. Frantz Van Dorpe was steeds een groot verdediger van de ‘Dietse Gedachte’ en de hereniging van de ‘Zeventien Provinciën’.

Het archief bevat een uitgebreide correspondentie met Joris Van Severen en anderen, ongeveer 110 artikels door FVD in het weekblad ‘Hier Dinaso’ en tientallen teksten van voordrachten door Van Dorpe in het hele land. Na mei 1940 was hij één van de voornaamste strijders  om het Verdinaso buiten de collaboratie te houden; hierover bevat het archief een unieke documentatie.

Binnen het kader van het Verdinaso nam Van Dorpe in 1938 het initiatief tot het oprichten van het Comite B.N.L. (Belgie Nederland Luxemburg), wat als voorloper van de Benelux kan aanzien worden.  Dit initiatief werd onderbroken door de Tweede Wereldoorlog, maar na 1945 nam hij de draad weer op en in 1949 werd hij tot secretaris-generaal benoemd van het Belgisch Benelux-Comité. In 1951 was Frantz Van Dorpe ‘producer’ en financier van de film ‘Het banket van de Smokkelaars’, de eerste Belgische langspeelfilm, onder regie van Henri Storck en met Charles Spaak als scenarist. In deze film wordt het zinloze van de Europese landsgrenzen op een avontuurlijke en humoristische manier aangetoond.

Rond 1939 startte FVD een eigen zaak in Brussel, een groothandel in textielwaren. Reeds begin 1942 nam hij de eerste initiatieven om na de bevrijding vertegenwoordiger te worden van de Amerikaanse chemiereus Dupont-De Nemours, wat niettegenstaande vele concurrenten eind 1945 lukte en zeer succesvol werd. Deze activiteit werd samengebracht met zijn groothandel onder de naam van Attraco N.V. (Atlantic Trading Company), waaruit later rond 1952 de associatie met Sawyer’s Inc. (View-Master) volgt. In 1962 bouwde Sawyer’s in Sint-Niklaas de eerste fabriek op het nieuwe industriepark aan de E3 (nu E17) waar meer dan 600 arbeidsplaatsen gecreëerd werden.

Eind 1941 werd Frantz Van Dorpe medewerker aan de verzetsgroep Athos. Toen zijn broer Jef vanuit Engeland als geheimagent geparachuteerd was, werd Frantz zijn medewerker en later de medewerker van geheimagent Othello I (Michel Losseau). Frantz Van Dorpe, Othello II, werd na het vertrek van Othello I in 1943 aangesteld om de leiding van de groep op zich te nemen, dit tot het einde van de oorlog. De activiteiten van de groep Othello speelden zich af op het gebied van de landbouw en de voedselbevoorrading. Door de vele verslagen en bewaarde (geheime) documenten, geeft het archief een uniek beeld van de werking van een ‘Geheime Dienst’ tijdens de bezetting.

Na de bevrijding (sept. 1944) stond Frantz Van Dorpe in nauw contact met o.a. de staatsveiligheid waarvan hij belangrijke opdrachten kreeg, zoals het inwinnen van informatie bij teruggekeerde arbeiders uit Duitsland en werd hij benoemd tot Sequester van de GMC en Sidol. Het archief geeft ook een beeld van de politieke spanningen na de terugkeer van de ‘Regering’ uit Londen.

Ook speelde Van Dorpe, met succes, een rol bij de staatsveiligheid in verband met de repressie, om te bekomen dat politieke collaborateurs die voor eind 1941 hun fout ingezien hadden, niet zouden vervolgd worden.

In verband met de Koningskwestie was Van Dorpe een sterk verdediger van Koning Leopold III. Hij schreef vele artikels in de kranten en richtte in 1950 het weekblad ‘De Laatste Kans’ op in samenwerking met Jef Goethals te Sint-Niklaas, en gedrukt bij drukkerij Van Haver (Het vrije Waasland). Hierin stelde hij zich zeer kritisch op tegen de rol van de CVP tijdens de Koningskwestie. Ook was hij mede-oprichter, bestuurder en promotor van het Leiecomité, dat het monument in Kortrijk, ter ere van Leopold III en ter herinnering aan de Leie-slag realiseerde.

Vanaf de oprichting van de ‘N.V. Janssens Meubelstof en Lakenweverij’ in Sint Niklaas in 1928 waarvan zijn vader Leo Van Dorpe medeoprichter was, was Frantz meer en meer betrokken bij dit bedrijf. In 1942 werd hij tot beheerder benoemd en bij het overlijden van zijn vader en zijn oom Jos Janssens de Varebeke, beiden in 1953, werd hij gevraagd om de leiding van het noodlijdend bedrijf op zich te nemen. Zo kwam het gezin  in Sint-Niklaas terecht en leverde hij gedurende vele jaren een zware strijd om het bedrijf te redden en uiteindelijk te verkopen aan een Amerikaanse groep.

In Sint-Niklaas zette Frantz Van Dorpe zich met alle middelen in om de belangrijke Wase textielnijverheid te ondersteunen. Hierbij was zijn functie als ondervoorzitter van het Vlaams-Economisch -Verbond en als bestuurslid van het Nationaal Benelux-Comité, van groot belang.

Hij had veel belangstelling voor het sociaal-culturele leven van de stad en werd o.a. voorzitter van de Katholieke Gilde.

Voor de verkiezingen van 1964 werd Van Dorpe door de nationale CVP-leiding gevraagd zich kandidaat te stellen voor de gemeenteraad van Sint-Niklaas, en werd hij benoemd tot burgemeester, wat hij zal blijven tot eind 1976. Vele documenten in het archief geven inzicht in de strijd die hij gedurende 12 jaren gevoerd heeft om de ontwikkeling van de stad en het Waasland te bevorderen. 

 

bestuurcultuurdocumentenfietsgeldgezondheidszorglerenmobiliteitnatuuropvangveiligheidwaarschuwingwerkenwerkenopafspraakwonen